De legendarische bluesman Robert Leroy Johnson kwam op 16 augustus 1938 aan zijn einde, slechts 27 jaar oud. Hij was een inspiratiebron voor Elvis Presley, The Rolling Stones, Led Zeppelin, Eric Clapton, Rory Block en vrijwel alle bluesmannen die na hem kwamen.
Zijn leven en dood zijn altijd omgeven geweest door raadsels, zoals dat past bij een legende, maar blueshistorici hebben steeds meer gegevens boven tafel gehaald.


Een spannende ontdekking.
In augustus 2005 bekeek gitaarkenner Zeke Schein op eBay het aanbod aan oude gitaren. Tijdens die zoektocht stuitte Schein op een foto, waarvan de verkoper vermoedde dat het mogelijk een oude foto van B.B. King was.
Schein, die in de loop der jaren veel kennis had opgedaan van vintage-gitaren, was ook steeds meer geïnteresseerd geraakt in de blues, met name de oude Delta-blues. Toen Zeke Schein de aangeboden foto zag was hem vrij snel duidelijk dat de gitaar zonder snaren niet meer dan een rekwisiet was, maar toch herkende hij de gitaar als een in Chicago in de jaren '30 gemaakt exemplaar.


Robert Johnson en Johnny Shines?

In geen van beide mannen op de foto herkende hij echter B.B. King, maar wat hem wel opviel waren de uitzonderlijk lange vingers van de man met de gitaar en zijn linkerooog dat iets kleiner leek dan zijn rechter.
Schein meende een duidelijke gelijkenis te zien met de meest legendarische en meest invloedrijke van alle bluesmannen: Robert Johnson. De andere man op de foto - zo vermoedde hij - zou Johnny Shines kunnen zijn, die veelvuldig met Johnson rondreisde en optrad.
Geobsedeerd door de foto ging Schein bieden en zo werd hij uiteindelijk voor
$ 2.000,- eigenaar van de afbeelding op ansichtkaartformaat.

Twee bekende foto's.
Er zijn slechts twee foto's bekend waarvan met zekerheid gezegd kan worden dat het Robert Johnson is.
De ene - een soort pasfoto gemaakt in een fotohokje - toont Johnson met een gitaar voor zich en een sigaret tussen de lippen.

De photobooth-selfportrait

De foto is gemaakt in de vroege jaren dertig en werd ooit gebruikt voor een postzegel.
De sigaret werd om politiek correcte redenen zorgvuldig weggewerkt.

De andere foto is een professionele opname gemaakt door Hooks Bros, een fotostudio aan Beale Street in Memphis. Robert Johnson poseert op de in 1935 gemaakte foto in een krijtstreeppak, met hoed en uiteraard met gitaar. Deze foto siert onder andere de cover van de in 1990 uitgebrachte CD 'Robert Johnson. The Complete Recordings'.
Zoals Zeke Schein al opmerkte zijn het linkeroog en de lange vingers opvallende kenmerken op beide foto's. Het iets kleinere linkeroog van Robert Johnson wordt toegeschreven aan een oogaandoening waar hij zo nu en dan last van had.

De rechten van beide foto's kwamen in de jaren '70 in bezit van bluesverzamelaar Steve LaVere. Het schijnt overigens niet bekend te zijn waar de originele exemplaren van beide foto's zich op dit moment bevinden.

Nog meer foto's!
In 1972 slaagde muziek- en cultuur-historicus Mack McCormick er in twee halfzusters van Robert Johnson te traceren. Van hen kreeg McCormick een aantal foto's van Robert Johnson, die tot nu toe door vrijwel niemand zijn gezien. Op een van die foto's staat Robert Johnson samen met een neef van hem en de foto is mogelijk ook bij Hooks Bros in Memphis gemaakt, tijdens dezelfde fotosessie als de foto met het krijtstreeppak.

De door Hooks Bros. gemaakte 'erkende'  foto

De foto's bevinden zich in het omvangrijke archief van McCormick, die ze wilde gebruiken voor een Johnson-biografie die de titel 'Biography of a Phantom' moest krijgen. Het boek is er echter nooit gekomen, wellicht uit angst een proces aan de broek te krijgen van Steve LaVere. LaVere gaf er namelijk diverse malen blijk van niet terug te deinsen voor een juridische procedure als hij meende in zijn belangen te worden geschaad.

In het archief van ex-Rolling Stone Bill Wyman bevindt zich ook nog een foto, waarvan Wyman zich in zijn boek 'Blues Odyssey' afvraagt of het misschien ook een foto van Robert Johnson is. Wyman wijst op de sterke gelijkenis met de 'erkende' foto's.

De foto uit het archief van Bill Wyman

In het tekstboekje dat verscheen bij de CD 'Robert Johnson. The Complete Recordings' (1990) staat dezelfde foto, maar de man op de foto  wordt Ike Zinnerman genoemd. Ike Zinnerman is de mysterieuze bluesgitarist die in de vroege ontwikkeling van Robert Johnson als bluesartiest een belangrijke rol heeft gespeeld.

Er wordt door bluesverzamelaars wel vaker geclaimd dat onbekend beeldmateriaal van Robert Johnson is ontdekt. Een paar jaar geleden bijv. dook een oude amateurfilm op met daarin een kort fragment van een bluesartiest. De koper van de film had het sterke vermoeden dat in het betreffende fragment (van 3,5 seconden) Robert Johnson te zien was. Bij nadere bestudering van de beelden bleek echter dat op de muur achter de gitarist een poster hing, waarop reclame werd gemaakt voor een film die pas in 1940 werd uitgebracht. De "old evil spirit" van Johnson was toen echter al lang en breed vertrokken met de Greyhound bus.

Nog niet zo lang geleden werd  onderstaande foto aangeboden op eBay en werd het sterke vermoeden uitgesproken dat het een foto van Johnson zou zijn.

De foto werd geplaatst met een openingsbod van $ 795,-  maar het is niet bekend voor welk bedrag de foto van eigenaar is gewisseld en of de claim ook maar enige grond had.

Is er een match?
Terug naar de door Schein gevonden foto. Johnny Shines, mogelijk de tweede man op de foto, stierf in 1992 en kan dus niet het verlossende woord spreken. Nog levende tijdgenoten die Robert Johnson hebben gekend kunnen niet bevestigen noch ontkennen dat de man op de foto Robert Johnson is; het zou kunnen, maar het is inmiddels al zo'n 70 jaar geleden....

Een door de FBI opgeleide vooraanstaand forensisch kunstenaar vergeleek de twee bekende foto's van Johnson met die van Zeke Schein en stelde vast dat de fysieke kenmerken consistent zo niet identiek zijn en dat de man op de foto vrijwel zeker Robert Johnson is.
Vrijwel zeker... en ondertussen blijven de bluesarchivarisssen en fanatieke verzamelaars op hun hoede, want er komt ongetwijfeld wel weer eens wat boven water.

De nalatenschap van Robert Johnson.

Robert Johnson was in de jaren dertig redelijk populair in de zuidelijke staten van de USA, maar hij overleed vlak voor het moment dat hij een grote doorbraak kon maken.
Hij liet de wereld slechts 29 songs na ^[1], die echter honderden malen werden gecoverd. Zijn invloed op blues- en rockmusici is tot op de dag van vandaag ongekend groot. Om het in de woorden van Stones-gitarist Keith Richards te zeggen: "You want to know how good the blues can get? Well, this is it."
Zijn dood is nooit helemaal opgehelderd. Werd hij nou vergiftigd door een jaloerse echtgenoot, overleed hij aan de gevolgen van een longontsteking of was het de syfilis die hem aan het eind bracht.
Waar hij begraven was bleef ook lange tijd onduidelijk, totdat in 2001 iemand opdook die verklaarde dat haar man destijds doodgraver was en Robert Johnson had begraven bij de Little Zion M.B. Church ten noorden van Greenwood, MS. Eerdere zoektochten naar het graf van Johnson leidden al tot grafmonumenten bij Morgan City en Quito, ten zuiden van Greenwood.
Toen Johnson overleed bezat hij niet veel meer dan een gitaar, een Kalamazoo, een exemplaar uit de goedkopere lijn van Gibson. De gitaar werd later door de broer van Robert beleend bij een pandjesbaas.

Kort voor zijn dood schreef Robert Johnson deze tekst. Het handgeschreven stukje tekst staat ook op de grafsteen bij de Little Zion M.B. Church.


      Jesus of Nazareth. King of
    Jerusalem. I know that my
    Redeemer liveth and that
    He will call me from the grave.

Na zijn voortijdige dood werd het redelijk stil rond de persoon en de muziek van Robert Johnson, totdat in de jaren '60 een aantal opnamen van hem opnieuw werden uitgebracht. En die songs maakten o.a. grote indruk op veel beginnende Britse muzikanten. Ook blueshistorici en verzamelaars gingen zich interesseren voor deze bijzondere bluesman en men probeerde zoveel mogelijk raadsels rond leven en dood van Robert Johnson te ontrafelen. De man werd een mythe...

Toen eenmaal bleek dat aan Robert Johnson veel geld was te verdienen, werd zijn nalatenschap het domein van juristen.  
Al in 1974 kreeg  producer en bluesverzamelaar Steve LaVere de rechten van de muziek van Robert Johnson in handen via Carrie Thompson, de halfzuster van Johnson. LaVere begon vervolgens menig juridische procedure over de rechten van de muziek, onder meer tegen Led Zeppelin en The Rolling Stones.
Ook de rechten van de [enige] twee foto's van Robert Johnson zijn destijds  verkregen door Steve LaVere. Volgens sommige criticasters zijn de onwetende familieleden van Johnson - die in het bezit waren van de foto's - daarbij op slinkse wijze om de tuin geleid.

Toen de CD 'Robert Johnson. The Complete Recordings' in 1990 uitkwam werden al snel meer dan een miljoen exemplaren verkocht en begon de kassa dus te rinkelen. En vanaf dat moment werd de nalatenschap van Johnson een waar juridisch mijnenveld. Er meldden zich al snel diverse 'familieleden' die dachten een voordeeltje te kunnen kunnen halen. Maar in 1998 stelde de rechtbank aan de hand van documenten en verklaringen echter vast dat een zekere Claud Johnson uit Crystal Springs, MS, geboren was uit een verbintenis van Robert Johnson en Virgie Jane Smith. DNA onderzoek was niet mogelijk in het proces, omdat de exacte plek waar Robert Johnson is begraven niet bekend is.
De 67-jarige vrachtwagenchauffeur Claud Johnson werd daarop aangewezen als enige wettige erfgenaam van Robert Johnson en er viel hem op dat moment een erfenis ten deel van bijna anderhalf miljoen dollar.

^[1] Van de 29 songs waren aanvankelijk 41 opnames bekend. In de jaren '90 werd echter nog een alternatieve take van 'Travelin' Riverside Blues' ontdekt, waardoor het totaal aantal opnamen van Johnson dus 42 bedraagt.

Tekst op een gedenksteen in Hazlehurst, MS, de geboorteplaats van Robert Johnson

In november 2008 verscheen over de door Zeke Schein gevonden foto een artikel in Vanity Fair.

In 2008 werd ook het zwaar vervallen geboortehuis van Robert Johnson veilig gesteld voor de toekomst.
Lees meer....

last updated: October 22, 2010.